LED Kablo Kesiti Nasıl Hesaplanır? Mesafe, Amper ve Doğru Bağlantı

Kablo, LED tesisatının en ucuz kalemidir ve en sık yanlış seçilen de odur. Trafo doğru hesaplanmış, şerit doğru seçilmiş olabilir; aradaki kablo inceyse ışık yine sönük yanar ve bağlantı noktaları ısınır.

Şeridin kendi bakır yollarındaki kaybı LED şeritte voltaj düşümü yazısında anlattık. Bu yazının konusu trafo ile ışık arasındaki besleme kablosu: kaç mm² olması gerektiği, bunun nasıl hesaplandığı ve uçların nasıl bağlanacağı.

Akım tablosu neden tek başına yetmez?

Diğer rehberlerimizde ve hesaplama araçlarında akıma göre pratik bir tablo veriyoruz: 5 ampere kadar 0,75 mm², 10 ampere kadar 1 mm², 16 ampere kadar 1,5 mm². Bu tablo kablonun ısınmadan taşıyabileceği alt sınırı gösterir. Trafo ışığa bir iki metre yakınken doğru sonuç verir.

Mesafe uzadığında belirleyici olan artık ısınma değil gerilim düşümüdür. 12V hatta 5 amperi 0,75 mm² kabloyla 5 metre taşırsanız kablo ısınmaz ama gerilimin yaklaşık %10'u yolda kalır. 220V tesisatta bu kayıp fark edilmez; 12V'ta hattın tamamının sönük ve sarımsı yanması demektir.

Kesit hesabı: tek formül

Gerekli kesit (mm²) = 2 × L × I × 0,0175 ÷ ΔU

• L — trafo ile yük arasındaki tek yön mesafe (metre). Akım artı damardan gidip eksi damardan döndüğü için 2 ile çarpılır.
• I — o kablodan geçen gerçek akım (amper). Trafonun etiket akımı değil, kablonun beslediği yükün akımıdır: 150 W'lık trafo 60 W'lık bir şeridi besliyorsa 12V'ta kablodan 5 A geçer.
• 0,0175 — bakırın özdirenci (Ω·mm²/m).
• ΔU — kabul edilebilir gerilim kaybı (volt). Hedef %3'tür: 12V'ta 0,36 V, 24V'ta 0,72 V.

Çıkan sonucu bir üst standart kesite yuvarlayın: 0,5 – 0,75 – 1 – 1,5 – 2,5 mm². Hattın akımını bilmiyorsanız trafo amper hesaplama aracı modül adedinden ya da şerit metrajından çıkarır.

Örnek: trafo 6 metre uzakta

Bir dükkân vitrininde 12V, 60 W şerit var; trafo arka depoda duruyor ve kablo boyu 6 metre. Akım 60 ÷ 12 = 5 A. Gerekli kesit 2 × 6 × 5 × 0,0175 ÷ 0,36 = 2,92 mm². Farklı seçeneklerin kabloda bıraktığı gerilim şöyle:

12V'ta 2,5 mm² bile hedefi tam tutturmuyor. Aynı iş 24V şeritle kurulduğunda akım yarıya iner, izin verilen kayıp iki katına çıkar ve 0,75 mm² yeter; ayrıntısı 12V mu 24V mu yazısında. Şerit 12V'ta kalacaksa en ucuz çözüm trafoyu ışığa yaklaştırmaktır. Trafonun 220V beslemesini uzatmak düşük voltaj hattını uzatmaktan kolaydır, ancak bu tarafın işçiliği bir elektrikçiye aittir.

Hazır tablo: %3 kayıpla azami kablo boyu

Hesap yapmadan karar vermek için aşağıdaki tablolar her kesitin %3 kayıpla ne kadar mesafe taşıyabildiğini gösterir. Değerler trafo ile yük arasındaki tek yön mesafedir. Önce 12V hatlar:

24V hatlarda aynı kesitler:

Aynı akımda 24V hat iki kat, aynı watt'ta dört kat uzağa gider. Tablonun dışına düşen işlerde daha kalın kablo aramak yerine yükü iki ayrı hatta bölün, trafoyu yaklaştırın ya da 24V'a geçin. 2,5 mm²'den kalın kabloyu şerit lehim pedine veya modül ucuna bağlamak zaten pratik değildir.

Kablo seçerken dört tuzak

• "2 × 1,5" iki damarın her birinin 1,5 mm² olduğunu söyler; toplam 3 mm² demek değildir. Hesaba tek damarın kesiti girer.
• Kaplama (CCA) kablo, yani bakır kaplı alüminyum, aynı kesitte bakırdan yaklaşık 1,5 kat fazla direnç gösterir. Etiketinde 1,5 mm² yazan CCA kablo 1 mm² bakır gibi davranır.
• Ortak kabloyu tek hat gibi hesaplamak — bir trafodan çıkan kalın bir kablo birkaç kutu harfe dağılıyorsa ortak bölüm toplam akımla, her dal kendi yüküyle hesaplanır.
• Tek telli (NYA) kablo kullanmak — kutu harfin içinde kıvrılan ve titreşen hatlarda tek telli kablo bükülme noktasında zamanla kırılır. Bu işler için çok telli esnek kablo kullanılır.

Çok telli esnek bakır kablonun kesit seçenekleri ve 60 W'lık yük için kayıp tablosu NYAF bakır kablo sayfasında yer alıyor.

Bağlantı yöntemleri: hangisi nerede?

Vidalı klemens notu önemlidir. Çok telli kablonun ince telleri vida altına çıplak sıkıştırıldığında dağılır, bir kısmı dışarıda kalır ve temas yüzeyi küçülür. Ucu lehimle kalaylamak da çözüm değildir: lehim vida baskısı altında zamanla akar, bağlantı gevşer ve ısınır. Doğrusu kablo ucuna yüksük takıp öyle sıkmaktır.

WAGO klemensler, lehimsiz konnektörler ve kablo sonlandırıcılar yardımcı ürünler kategorisinde.

Kutup, işaretleme ve sonlandırma

• Şeffaf kordon kablolarda damarlardan biri çizgili ya da yazılıdır. Bütün işte bu damarı artı olarak kullanın; servise gelen kişi hangi damarın ne olduğunu ölçmeden bilir.
• Ters kutupta tek renk şeritlerin çoğu yalnızca yanmaz. Kontrol cihazı, pixel şerit ve sürücülü modüller ise ters kutuptan zarar görebilir; enerji vermeden önce kutbu ölçün.
• Kullanılmayan kablo uçlarını açık bırakmayın. Kablo sonlandırıcı ya da makaronla kapatın: açıkta kalan iki uç birbirine değerse trafo kısa devre korumasına geçer, dış mekanda da su çok telli kablonun içinden ilerler.
• Dış mekanda ek noktası zincirin en zayıf halkasıdır. Ürün IP67 olsa bile açıkta kalan bir ek suyu içeri alır; ayrıntısı IP65 mi IP67 mi yazısında.

Montajdan sonra ölçerek doğrulayın

Kablonun doğru seçilip seçilmediği bir multimetreyle iki dakikada anlaşılır. Işıklar yanarken önce trafonun çıkış uçlarındaki gerilimi, sonra kablonun yük tarafındaki ucundaki gerilimi ölçün. Aradaki fark kabloda kaybolan gerilimdir.

• Fark 12V hatta 0,4 voltun, 24V hatta 0,7 voltun altındaysa kablo doğru seçilmiştir.
• Fark büyük ve kablo elde ılık geliyorsa kesit yetersizdir; bir üst kesite geçin ya da mesafeyi kısaltın.
• Fark büyük ama kablo soğuksa sorun bir bağlantı noktasındadır. Gevşek ya da oksitlenmiş ek, çalışırken ısınır; bağlantıları tek tek kontrol edin.

Şeridin kendi içindeki düşüm için voltaj düşümü, trafo gücü için LED trafo hesaplama rehberine bakabilirsiniz. Projenizin mesafesini ve yükünü iletirseniz kablo, konnektör ve trafoyu birlikte hesaplayıp fiyatlandıralım.